üstatlar.net

Türk bankacılık sisteminde gözetim ve denetim fonksiyonlarının tek bir çatı altında toplanması amacıylakurulan BDDK, bankacılık sisteminde güven ve istikrarı sağlamak için, bankacılık gözetiminde kullanılan uluslararası standartların Türk bankacılık sistemine uyarlanması, bankaların risk ölçüm ve yönetim tekniklerinin geliştirilmesi ve iç denetim mekanizmalarının oluşturulması konularında çalışmalar yürütmektedir.

 18/06/1999 tarihinde yürürlüğe giren 4389 sayılı Bankalar Kanunu ile Türk bankacılığına getirilen düzenlemelerin en önemlilerinden birisi de söz konusu kanunun 9. maddesinin 4. fıkrasında yer almıştır. Bu maddede, "Bankalar, işlemleri nedeniyle karşılaştıkları risklerin izlenmesi ve kontrolünü sağlamak amacıyla faaliyetlerinin kapsamı ve yapısıyla uyumlu, esasları ve usulleri Bankaca çıkarılacak yönetmelikle belirlenecek etkin bir iç denetim sistemi ve risk kontrol ve yönetim sistemi kurmakla" yükümlü tutulmuşlardır.

01.11.2005 tarihli Mükerrer Resmi Gazete’de yeni Bankacılık kanunu yayınlanmıştır. Yayınlanan 5411 sayılı Bankacılık Kanunu 23’ü geçici madde olmak üzere toplam 194 maddeden oluşmaktadır. 5411 sayılı Kanun, 4389 sayılı Kanunda yer alan maddelerin bir çoğunu aynen benimsemekle birlikte, 4389 sayılı Kanunda yer almayan çok yeni tanım ve kuruluşlara ilişkin hükümler de getirmiştir. (Finansal holding şirketi, destek hizmeti kurulusu, denetim komitesi, değerleme ve derecelendirme kuruluşları gibi).

Bankalar Kanunu'ndaki düzenlemelere dayanarak, Bankacılık Düzenleme Denetleme Kurumu (BDDK) tarafından hazırlanan "Bankaların İç Denetim ve Risk Yönetimi Sistemleri Hakkında Yönetmelik" 08/02/2001-24312 tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak, yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yönetmeliğin geçici maddesi ile bankalara, iç denetim ve risk yönetim sistemlerini yeni duruma uygun hale getirmeleri için 01/01/2002 tarihine kadar süre tanınmıştır.

Yönetmeliğin yayımlanma amacı 1. madde de yer alan "bankaların, karşılaştıkları risklerin izlenmesini ve kontrolünü sağlamak üzere kuracakları iç denetim sistemleri ile risk yönetim sistemlerine ilişkin esas ve usulleri belirlemeyi amaçlamaktadır" ifadesiyle yer almıştır. Yine 3. maddeye göre bankalara, bünyelerinde, faaliyetlerinin kapsamı ve yapısıyla uyumlu, değişen koşullara cevap verebilecek nitelik, yeterlilik ve etkinlikte, genel hatları yönetmeliğin diğer maddelerinde belirtilen hükümlere uygun iç denetim ve risk yönetim sistemlerini kurmak, idame ettirmek ve geliştirmek zorunluluğu getirilmiştir. BDDK, yerinden denetimi de içerecek şekilde, bankaların iç denetim ve risk yönetim sistemlerini inceleyip değerlendirecektir. (Madde: 44) Yine aynı maddeye göre BDDK, bankaların taşıdığı riskler açısından yeterli ve etkin iç denetim ve risk yönetim sistemlerinin bulunmadığını belirlerse, Bankalar Kanunu'nun 14. maddesi hükümlerine istinaden, bankanın faaliyetlerinin kısıtlanması da dahil, gerekli tedbirleri almaya yetkili kılınmıştır

5411 sayılı Bankacılık Kanununun yayımlanmasından sonra, 1 Kasım 2006 tarih ve 26333 sayılı Resmi Gazete’de BDDK tarafından hazırlanan “Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik” yayımlanmıştır. Yönetmeliğin yayımlanma amacı, “bankaların kuracakları iç kontrol, iç denetim ve risk yönetim sistemlerine ve bunların işleyişine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir” ifadesiyle yer almıştır. Özellikle yönetim kurulunun, denetim komitesinin ve üst yönetimin görev ve sorumlulukları ayrı başlıklar halinde, kapsamlı ve ülke uygulamaları dikkate alınarak ayrıntılı olarak belirlenmiş, iç kontrol sistemi ile iç denetim sistemi arasındaki ayrım netleştirilmiş, iç kontrol faaliyetlerinin çerçevesi çizilmiş, iç denetim sistemi riske dayalı denetim faaliyetlerine bağlanmış, iç denetim sistemi uygulamada büyük değişim gerektirecek şekilde ayrıntılı olarak düzenlenmiş, risk yönetiminde banka yönetimine esneklik tanınmıştır. Bu yönetmelikle;

·        İç Sistemlerin Kurulması ve Üst Yönetimin Sorumlulukları,

·        İç Kontrol Sisteminin Amaç ve Kapsamı,

·        İç Kontrol Faaliyetleri Kapsamındaki Kontroller,

·        İç Kontrol Birimi ve İç Kontrol Personeli,

·        İç Denetimin Amacı, Kapsamı, Organizasyonu ve Mesleki Özen,

·        İç Denetim Faaliyetleri ve Çalışma Esasları,

·        Risk Yönetimi Sisteminin Amacı ve Kapsamı,

·        Risklerin Ölçülmesi, İzlenmesi, Raporlanması,

·        Risk Yönetimi Biriminin Sorumlulukları,

Hususlarında ayrıntılı kurallar belirlenmiştir.

Son dönemde, Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik üzerinde bir kısım değişiklikler yapılmakta olup bu değişikliklerin odağında Bilgi Sistemleri denetimini iç sistemlere entegre etmek ve yine iç sistemlerce üstlenilen Güvence Verme sorumluluğunu bankaların üst yönetimince de üstlenilmesini sağlamak olarak görünmektedir.

Halihazırda Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik'te yapılacak yeni değişikliklere ilişkin tasarı BDDK web sitesinde yayınlanmaktadır.

Serkan GÜL, 2010